Deklarata e H.A.N.A në lidhje me situatën aktuale në Zvërnec, Nartë dhe Pishë Poro

Ajo që po ndodh sot në Zvërnec, Nartë dhe Pishë Poro nuk është thjesht një debat për mjedisin.

Është një provë për demokracinë shqiptare.

Është një provë për sundimin e ligjit.

Është një provë për institucionet publike dhe për gatishmërinë e tyre për t'u dhënë llogari qytetarëve.

Pamjet dhe raportimet e bëra publike gjatë protestave kanë ngritur shqetësime serioze për mënyrën se si po trajtohen qytetarët që ushtrojnë një të drejtë themelore demokratike: të drejtën për të protestuar.

Raportimet për persona të paidentifikuar, pa asnjë shenjë dalluese shtetërore, që ndërhyjnë ndaj protestuesve, ndërsa policia ndodhet në vendngjarje, kërkojnë shpjegime të menjëhershme dhe të plota.

Po aq shqetësuese janë raportimet për përdorimin e substancave irrituese dhe mungesën e një reagimi të qartë institucional ndaj incidenteve të dokumentuara publikisht.

Në një shtet demokratik, askush nuk duhet të pyesë veten se kush po ushtron forcë ndaj qytetarëve.

Autoriteti publik duhet të jetë i identifikueshëm.

Duhet të jetë i përgjegjshëm.

Dhe mbi të gjitha, duhet të veprojë vetëm brenda kufijve të ligjit.

Por shqetësimi ynë nuk lidhet vetëm me ngjarjet e sotme.

Shumë qytetarë po krijojnë bindjen se në Shqipëri po përsëritet i njëjti model: fillimisht dobësohet ose rinterpretohet mbrojtja e një territori; më pas procedurat, lejet dhe vlerësimet e ndikimit mbeten të paqarta për publikun; më pas nisin punimet dhe krijohen fakte të pakthyeshme në terren; ndërsa qytetarët, ekspertët dhe aktivistët që kërkojnë transparencë paraqiten si pengesë për zhvillimin.

Ky perceptim nuk luftohet me deklarata e propagandë.

Luftohet me transparencë.

Nëse projektet janë të ligjshme, publikoni lejet.

Nëse procedurat janë ndjekur sipas ligjit, publikoni dokumentacionin.

Nëse ndikimet mjedisore janë vlerësuar me profesionalizëm, publikoni ekspertizat.

Sepse transparenca nuk është favor që institucionet u bëjnë qytetarëve.

Transparenca është detyrim.

Po aq sa është detyrim mbrojtja e mjedisit.

Po aq sa është detyrim respektimi i ligjit.

Po aq sa është detyrim garantimi i së drejtës për protestë.

Shqetësimet publike janë thelluar edhe më tej pas raportimeve të fundit investigative, të cilat kanë ngritur pikëpyetje serioze mbi interesat e përfshira në projekt, procedurat e ndjekura dhe nivelin e transparencës që ka shoqëruar vendimmarrjen publike.

Këto raportime nuk mund të shpërfillen.

Pikërisht në raste të tilla, nevojitet më shumë transparencë, jo më pak.

Problemi nuk është emri i investitorit.

Problemi është nëse ligji, transparenca dhe interesi publik vlejnë njësoj për të gjithë, pavarësisht emrit të investitorit.

Kjo çështje nuk lidhet vetëm me fatin e një zone të mbrojtur.

Ajo prek drejtpërdrejt besueshmërinë e angazhimeve që Shqipëria ka marrë në procesin e integrimit europian, veçanërisht në fushën e mbrojtjes së mjedisit, transparencës dhe pjesëmarrjes publike në vendimmarrje.

Mënyra se si institucionet shqiptare do të trajtojnë sot Pishë Poro-Nartën do të jetë një test i respektimit të standardeve europiane që vendi pretendon të përmbushë.

Heshtja përballë ngjarjeve të tilla nuk është neutralitet.

Heshtja i shërben gjithmonë më të fortit.

Prandaj H.A.N.A. i bën thirrje Policisë së Shtetit, Prokurorisë, Ministrisë së Mjedisit, Agjencisë Kombëtare të Zonave të Mbrojtura dhe çdo institucioni përgjegjës që:

• Të sqarojnë publikisht ngjarjet e ndodhura gjatë protestave, përfshirë raportimet për largimin me forcë të një protestuesi në prani të policisë;

• Të identifikojnë personat që ushtruan forcë ndaj protestuesve dhe të sqarojnë nëse ata vepruan si struktura të autorizuara apo si persona privatë;

• Të hetojnë çdo pretendim për përdorim force, kërcënim apo pengim të ushtrimit të së drejtës për protestë;

• Të bëjnë publik dokumentacionin e plotë të projektit, procedurat e autorizimit dhe vendimet përkatëse;

• Të garantojnë respektimin e plotë të së drejtës për protestë, informim dhe pjesëmarrje qytetare.

Sot nuk po testohet vetëm e ardhmja e një peizazhi të mbrojtur.

Po testohet aftësia e shtetit shqiptar për t'iu përgjigjur pyetjeve më të thjeshta të qytetarëve:

Kush mori vendimet?

Kush përfiton?

Kush mban përgjegjësi?

Dhe mbi të gjitha:

A vlejnë rregullat njësoj për të gjithë?

Mjedisi nuk është luks.

Transparenca nuk është luks.

Sundimi i ligjit nuk është luks.

Janë themelet minimale të një demokracie funksionale.

Hand to Hand Against Nation Apathy - H.A.N.A
Lezhë, Shqipëri

Foto nga grupimi “Shpëto Vlorën”